Doğrusu Doktordan Hakkında
Doğrusu Doktordan, günlük hayatta karşılaştığımız tıbbi iddiaların karşısına, kimliği belli sağlık profesyonellerinin kaynak göstererek hazırladığı bilimsel doğruları koyan, Türk Tabipleri Birliği Gaziantep - Kilis Tabip Odası bünyesinde yürütülen bir platformdur.
Kurumsal çatımız
Türk Tabipleri Birliği
Gaziantep - Kilis Tabip Odası
Doğrusu Doktordan, Türk Tabipleri Birliği Gaziantep - Kilis Tabip Odası bünyesinde yayın yapar. Odanın duyuruları ve iletişim bilgileri için resmî web sitesini ziyaret edebilirsiniz.
gazianteptabip.org.tr ↗
Neden var?
Sağlıkla ilgili yanlış bilgi hızlı yayılır çünkü çoğu zaman kulağa mantıklı gelir: “grip aşısı grip yapar”, “antibiyotik her hastalığa iyi gelir”, “detoks çayı toksin atar”. Bu cümleleri duyduğumuzda doğrusunu tek bir yerde, sade bir dille ve kaynağıyla birlikte görebilmemiz gerekir.
Doğrusu Doktordan tam olarak bunu yapar: iddiayı olduğu gibi yazar, sonra bilimin ne söylediğini anlaşılır biçimde anlatır ve dayandığı kaynakları gösterir.
İlkelerimiz
Her bilginin bir yazarı var
Sitedeki hiçbir içerik isimsiz değildir. Her efsane–gerçek kaydının ve sonradan eklenen her notun altında onu yazan doktorun adı, unvanı ve profili yer alır.
Her iddianın bir kaynağı var
Bir iddianın karşısına bilimsel doğruyu koyarken en az bir kaynak göstermek zorunludur. Kaynaklar içeriğin altında açıkça listelenir; dilerseniz tıklayıp aslını okuyabilirsiniz.
Hesaplar davetle açılır
Normal kullanıcılar üye olamaz. İçerik girme yetkisi yalnızca yöneticinin hesap açtığı doktorlara aittir. Bu, kimin yazdığını her zaman bilmemizi sağlar.
Hata bulursanız düzeltiriz
Yayındaki bir bilgiyi hatalı bulursanız bildirimde bulunabilirsiniz. Yöneticiler her içeriği düzenleyebilir veya yayından kaldırabilir; tüm değişiklikler denetim kaydında tutulur.
Yazarlarımızın Soru Yanıtlama İlke ve Standartları
Bu kısa rehber, Doğrusu Doktordan platformuna gönderilen soruların bilimsel doğruluk, tarafsızlık, güvenlik ve anlaşılabilirlik açısından ortak bir standartla yanıtlanması amacıyla hazırlanmıştır.
Temel ilke
Önce kanıtı değerlendir, sonra sonucu söyle. Kanıtın gücünü sonuçtan ayır; bildiğini açıkça belirt, bilinmeyeni veya belirsizliği de açıkça ifade et. Yanlış bilgiyle mücadele ederken kişiyi değil, iddiayı değerlendir.
1. Her yanıtta bulunması gerekenler
- Soru/iddia net olarak tanımlanmalı. Kullanıcının neyi sorduğu doğru anlaşılmalı.
- Kısa ve doğrudan yanıt verilmeli. İlk 2–3 cümlede temel sonuç anlaşılabilmeli.
- İddia mümkün olduğunca Doğru / Kısmen doğru / Yanıltıcı / Yanlış / Kanıt yetersiz olarak sınıflandırılmalı.
- Yanıt mevcut en iyi bilimsel kanıta dayandırılmalı; kişisel deneyim tek başına kanıt olarak kullanılmamalı.
- Önemli bilimsel iddialar güvenilir kaynaklarla desteklenmeli.
- Kanıtın kesinliği mümkün olduğunda Yüksek / Orta / Düşük / Çok düşük olarak belirtilmeli.
- Kılavuz veya otorite önerisi varsa, önerinin kaynağı ve gücü açıkça belirtilmeli.
- Kanıt yetersiz veya çelişkiliyse bu durum açıkça söylenmeli; “kanıt yok” ile “etki yok” karıştırılmamalı.
2. Kanıt ve kaynak kuralları
- Öncelik mümkün olduğunca sistematik derleme/meta-analiz, güncel kılavuz ve yüksek kaliteli klinik araştırmalara verilmelidir.
- Kaynak ile kişisel yorum birbirinden ayrılmalıdır.
- Hücre/hayvan çalışması veya mekanistik bulgu, insanlarda klinik olarak kanıtlanmış sonuç gibi sunulmamalıdır.
- Gözlemsel ilişki, nedensellik olarak ifade edilmemelidir.
- Yeni veya tartışmalı konularda bilimsel belirsizlik saklanmamalıdır.
3. Dil, tarafsızlık ve iletişim
- Mutlak ifadelerden (kesinlikle, mutlaka, asla, herkes için, %100 vb.) kanıt gerektirmiyorsa kaçınılmalıdır.
- Tıbbi jargon azaltılmalı; halkın anlayabileceği açık ve sade bir dil kullanılmalıdır.
- Yanlış bilgi paylaşan kişi, grup, kurum veya meslektaş küçümsenmemeli, suçlanmamalı veya hedef gösterilmemelidir.
- Eleştiri kişiye değil iddiaya ve kanıta yöneltilmelidir.
- Bilimsel görüş ayrılığı varsa, gerçek ve makul görüş farklılıkları dürüstçe belirtilmelidir.
- Yanlış iddia gereksiz yere uzun tekrarlanmamalı; doğru bilgi öne çıkarılmalıdır.
4. Etik, güvenlik ve çıkar çatışması
- Yanıt kişiye özel tanı, reçete veya ilaç başlatma/bırakma talimatı içermemelidir.
- Acil veya ciddi durumlarda bilimsel açıklamadan önce uygun sağlık hizmetine başvurma gereği belirtilmelidir.
- Çocuklar, gebeler ve diğer hassas gruplarda yaşa/kişiye göre değişebilecek durumlar özellikle vurgulanmalıdır.
- İlgili çıkar çatışmaları (ilaç/tıbbi cihaz şirketleri, danışmanlık, konuşmacılık, araştırma desteği vb.) editoryal ekibe bildirilmelidir.
- Yanıt belirli bir ürün, marka, kurum veya kişiyi tanıtma amacı taşımamalıdır.
5. Önerilen yanıt şablonu
- 1. Kısa yanıtİddianın sonucu ve temel mesaj (2–3 cümle).
- 2. DoğrusuBilimsel açıklama; gerekli ise koşullar ve istisnalar.
- 3. KanıtEn güçlü ve güncel kanıtların kısa özeti.
- 4. Kanıt kesinliğiYüksek / Orta / Düşük / Çok düşük.
- 5. ÖneriVarsa güncel kılavuz/otorite önerisi ve gücü.
- 6. SınırlılıkBelirsizlik, çelişkili bulgu veya önemli istisnalar.
- 7. KaynaklarTemel bilimsel kaynaklar; mümkünse güncel.
6. Yayın öncesi son kontrol
- Soru doğru anlaşılmış mı?
- Sonuç kanıtla uyumlu mu?
- Kaynaklar güvenilir ve yeterli mi?
- Kanıtın kesinliği abartılmış mı?
- Korelasyon nedensellik gibi sunulmuş mu?
- Belirsizlikler belirtilmiş mi?
- Kişiye özel tıbbi öneri verilmiş mi?
- Çıkar çatışması var mı?
- Dil açık, tarafsız ve saygılı mı?
- Okuyucu ilk birkaç cümlede doğru mesajı anlayabilir mi?
Son hatırlatma: Doğrusu Doktordan'ın amacı yalnızca yanlış bilgiyi düzeltmek değil, toplumun bilimsel kanıta güvenmesini ve sağlık bilgisini eleştirel değerlendirebilmesini sağlamaktır.
Bu belge, Doğrusu Doktordan için uzman/akademisyen katkılarında ortak bilimsel ve editoryal asgari standardı tanımlar. Editoryal ekip gerektiğinde yanıtın kaynak, güvenlik, tarafsızlık veya güncellik açısından yeniden değerlendirilmesini isteyebilir.
DSÖ ile ilişkimiz
Doğrusu Doktordan, Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ / WHO) yaygın sağlık yanlışlarını ele alan “Mythbusters” çalışmalarından ilham almıştır. Ancak Doğrusu Doktordan bir DSÖ projesi değildir: DSÖ ile resmî bir bağı, ortaklığı veya yetkilendirmesi yoktur ve DSÖ adına yayın yapmaz.
DSÖ, CDC, NHS ve T.C. Sağlık Bakanlığı gibi kurumların yayınlarına, diğer bilimsel kaynaklarda olduğu gibi yalnızca kaynak göstermek amacıyla atıf yapılır.
Önemli uyarı
Buradaki içerikler genel bilgilendirme amaçlıdır. Kişiye özel tanı, tedavi veya reçete yerine geçmez. Şikayetiniz varsa ya da bir ilacı kullanma/bırakma kararı verecekseniz önce hekiminize danışın. Acil durumlarda 112’yi arayın.